Explore the vast range of titles available.

Wbrew typowym egzystencjalistycznym i formalistycznym interpretacjom filmu Zawód: reporter autor argumentuje, że jądrem tego dzieła jest scena ukazująca czystą przemoc polityczną, która jest nierozerwalnie związana ze słynnym przedostatnim ujęciem. Celem Antonioniego w przedostatnim ujęciu było osiągnięcie takiego poziomu intensywności wizualnej, która dorównałaby „najokropniejszej” sekwencji filmu, egzekucji. Bezpośredni związek między najohydniejszym i najpiękniejszym momentem w filmie ustanawia konieczną stereoskopię – istnienie cierpienia w świecie jest niezaprzeczalne, jednak tylko intensywność widzenia pozwala spojrzeć na brzydotę z odpowiedniej perspektywy, ponieważ umożliwia zaangażowanie w świat dla niego samego, a nie dla narcystycznych celów. Wizualne doświadczenie, które przeżywamy w dwóch ostatnich ujęciach, uczy nas, że jedyną prawdziwą transcendencją nie jest transcendencja pionowa (apoteoza), lecz poziome wyjście z siebie w zintensyfikowane, niemal wizyjne doświadczenie świata.

Autorka artykułu proponuje spojrzenie na Wyspę Pawła Łungina w kategoriach filmu o drodze duchowej realizowanej jako wewnętrzna dyspozycja człowieka, niezależna od zewnętrznych okoliczności. Pielgrzymka pokutna głównego bohatera, będąca efektem nawrócenia, nie odbywa się fizycznie, ale ma miejsce w jego cielesnym i duchowym ogołoceniu, modlitwie, ukierunkowaniu swojego życia na Boga i na drugiego człowieka. Jest jednocześnie pielgrzymką powrotną do samego siebie w doświadczaniu przerastającej bohatera rzeczywistości boskiej immanencji i transcendencji oraz rzeczywistości relacji międzyludzkich. Równolegle drogi duchowe pozostałych bohaterów Wyspy prowadzą do Anatolija, który zmienia ich trajektorię. Świat wewnętrzny i ruch metafizyczny w filmie realizuje się w jego warstwie słownej. Natomiast świat zewnętrzny i ruch fizyczny w jego warstwie obrazowej. To również obraz podróży o charakterze egzystencjalnym, skłaniający do refleksji filozoficznej na temat tożsamości człowieka.

Tekst jest rozdziałem z książki zmarłego w 2010 r. brytyjskiego badacza filmu Johna Orra pt. The Demons of Modernity. Ingmar Bergman and European Cinema, która jest interesującym przykładem zastosowania metody komparatystycznej w filmoznawstwie i rozpatruje twórczość Bergmana w szerszym kontekście autorskiego kina europejskiego. Omawiany tekst zestawia jego filmy (Goście wieczerzy Pańskiej, Tam, gdzie rosną poziomki, Siódma pieczęć, Persona) z twórczością Carla Theodora Dreyera i Andrieja Tarkowskiego pod kątem postawy światopoglądowej, przede wszystkim w aspekcie religijnym. Orr przenikliwie analizuje podobieństwa i różnice, zarówno na poziomie idei, jak i formy dzieła filmowego, motywów, konstrukcji postaci i relacji czasoprzestrzennych. Takie ujęcie pozwoliło badaczowi dostrzec rozmaite tropy interpretacyjne, które dotychczas były niezauważone lub niedocenione. Tekst The Shadow of Transcendence: Dreyer – Bergman – Tarkovsky jest II rozdziałem z książki Johna Orra The Demons of Modernity: Ingmar Bergman and European Cinema, Berghahn Books, New York – Oxford 2014. © John Orr and Berghahn Books Inc. Ze względu na ograniczenia praw autorskich artykuł jest dostępny tylko w wydaniu papierowym. (Materiał nierecenzowany).