Journal Article

Kadının Kendini ve Yaşamı İfade Etme Aracı Olarak Kilim: Pirot ve Anadolu Kilimlerinin Motif ve Kompozisyonları Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Analiz

TAYLAN, Mine

2025

Overview

Binlerce yıl öncesinden bugüne ulaşmış, Anadolu’da toplulukların kullandığı damga, im, yanış ve motifler toplumsal bellek aracılığı ile nesilden nesile aktarılmıştır. Bu sembolik öğeler, kültürel sürekliliğin birer göstergesi olarak kabul edilmekte ve geçmişin izlerini bugüne taşımaktadır. Söz konusu iletişim dilinin en güçlü taşıyıcılarından biri ise kilimlerdir. Kullanım amacı, ebadı ya da rengi zamanla değişse de kilimlerde yer alan damga, im, yanış ve motiflerin özünde değişmediği ve kültürel bir süreklilik arz ettiği gözlemlenmektedir. Türk dokuma geleneğinde, bu sembollerin kullanılarak kompozisyona dönüştürülmesinde ise kadının öne çıktığı görülmektedir. Özellikle dil ve anlam aktarımında kadınlar önemli rol oynamışlardır. Kadın, yalnızca bir zanaatkâr değil, aynı zamanda düşünce, duygu, mitoloji ve destanların semboller aracılığıyla ifade edildiği bir anlatıcı, bir hafıza taşıyıcısıdır. Bu bağlamda kadın, toplumsal belleğin korunması ve aktarılmasında kilim aracılığıyla kendini ifade eder. Kilimler düşünce, duygu, mitoloji ve destanların simgesel biçimlerini barındırmaktadır. Motifler ise aynı zamanda kompozisyon şemasını teşkil eden öğelerdir ve farklı motifler bir araya getirilerek farklı anlamlar ortaya çıkabilmektedir. Bu çalışma, kadını merkezine alarak Pirot (Balkan) kilimi ile Anadolu kilimlerinde kullanılan motifleri semiyotik analiz yöntemiyle incelemekte; bu motiflerin oluşturduğu kompozisyonları ise sinema kuramcısı Sergey Eisenstein’ın kurgu teorisi bağlamında değerlendirmektedir. Böylece dokuma sanatı ile sinema kuramı arasında disiplinler arası bir bağ kurularak yeni bir okuma önerilmektedir.

• Publisher: Ankara Science University
• Subject: Mythology