Dissertation

Lehcetü’l - Lugat

Beyreli, Latif

1988

Overview

Türk dilinde daha on birinci yüzyılda Divânü Lugâti'tTürk ile başlayan bir sözlükçülük geleneği vardır. Türkçe kelimeleri esas alıp bunların başka dillerle açıklanması şeklinde başlayan bu gelenek, sonradan bir başka mecraya girmiş ve bunun neticesinde Türkçe kelimeleri esas alan sözlüklerin yerini özellikle Arapça ve Farsça kelimelerin Türkçe karşılıklarını gösteren sözlükler almıştır. Uzun bir aradan sonra ilk defa Mehmed Es'ad Efendi, 1732'de tamamladığı sözlüğünde Türkçe kelimeleri maüde başı yaparak bunların Arapça ve Farsça karşılıklarını göstermiştir.Bu özelliği dolayısıyla eser, genel olarak Türk dili ve özellikle sözlük bilimi bakımından büyük önem taşımaktadır. Madde başlarının Türkçe olması ile sözlükçülüğümüzün önemli bir halkasını teşkil eden Lehcetü'l-lugat, konuşma dilindeki söz varlığını ihtiva etmesi ile de dil tarihimiz bakımından önemlidir. Danışman hocamın tavsiyesi ile eser üzerinde yaptığımız araştırmada, onun bu önemine rağmen üzerinde pek durulmamış olduğunu gördük. Böylece eseri Türk diline yeniden kazandırmak ve ilim âlemine tanıtmak için bu Çalışmayı hazırladık.Çalışmamız plan olarak iki ana bölümden meydana gelmiştir. ilk bölüm müellif hakkında bilgi, eserin muhtasarlarının tanıtımı ve sözlük üzerinde yapılan bir incelemeyi ihtiva etmektedir. Bu bölümde önce Es'ad Efendi'nin kısaca hayatı ve eserJeri anlatılmış, daha sonra sözlüğün muhtasarları tanıtılmıştır. Bu arada kaynaklarda adı geçmeyen yazma halindeki iki muhtasar (Muhtasaru Lehceti'l-lugât, Lugâtü Lehceti's-sagir), kütüphanelerde yaptığımız bir tarama sonunda bulunarak kaydedilmiştir. Ayrıca Lehcetü'l-lugat'ın gerek Türk dili gerekse sözlük bilimi bakımından önemine işaret eâilmiştir. Es'ad Efendi'nin, sözlüğünü hazırlarken faydalandığı —çoğu Arapça ve Farsça olaneserlerden de kısaca bahsedilmiştir. İmlâ bölümünde eserin fonetik özellikleri ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.İkinci bölümde sözlüğün tamamının Türkçeden Türkçeye bir sözlük haline getirilmiş şekli vardır. Bu bölümde madâde başlarını doğru tesbit etmek için eserin muhtasarlarından, diğer bazı sözlüklerden ve Arapça, Farsça karşılıklardan faydalanılmış, ayrıca tam alfabetik olarak sıraya konan maddelerin yanına Arap harfleri ile imlâları yazılmıştır. Madde başlarının yanına, varsa Türkçe karşılık veya açıklamaları konmuş, yanında hiç bir Türkçe açıklama bulunmayan maddeler ise eserdeki Arapça ve Farsça kelimelerden çok bilinen birer tanesiyle karşılanmıştır. Çalışmamız esasen eserin tamamına yönelik olmakla birlikte, hacim bakımından Yüksek Lisans tezi sınırlarını aştığı için bu şekilde bir seçme ile yetindik.Gerek bu konunun seçiminde, gerekse Çalışmam esnasında karşılaştığım güçlüklerin Çözülmesindeki değerli yardımlarından dolayı danışman hocam Doç. Dr. Ahmet Topaloğlu'ya teşekkür TOROSLARMAD, ederim.

• Publisher: ProQuest Dissertations & Theses
• Subject: Language / Middle Eastern Studies / Near Eastern Studies
• ISBN: 9798519117388